Tin tức

Ứng phó thời tiết cực đoan: Điểm sáng giữa bức tranh màu xám

Bài viết này nêu lên các gợi ý cho những ai quan tâm đến các vấn đề phòng, chống thiên tai sau bài học của đợt mưa lũ vừa qua.

a
Mưa lớn làm nước sông dâng lên rất nhanh tại TP Uông Bí.

Chuyên gia khí tượng cũng bất ngờ

Lượng mưa ở nhiều địa điểm của Quảng Ninh theo các số liệu khí tượng từ ngày 23-7 đến 3-8 đã vượt mức 1.500 mm, gấp đôi giá trị lịch sử về lượng mưa của vùng, trở thành đợt mưa có lưu lượng lớn nhất trong 55 năm qua. Không riêng tỉnh Quảng Ninh, lượng mưa lớn quan sát được ở nhiều tỉnh khác trong vùng Đông Bắc, Tây Bắc và vùng đồng bằng Bắc Bộ, như: Hải Phòng, Lạng Sơn, Bắc Giang, Lai Châu, Điện Biên, Sơn La, Vĩnh Phúc, Hà Nội…

Nguyên nhân của đợt mưa không bình thường này được giải thích là tác động kép của rãnh áp thấp và vùng xoáy thấp có tâm nằm trên địa bàn miền bắc, chủ yếu là tỉnh Quảng Ninh. Mưa lớn đã gây ra sạt lở, ngập úng, lũ lụt trên địa bàn, tạo nên nhiều thiệt hại cho dân cư và nhiều ngành kinh tế. Đợt mưa đã gây ra thiệt hại trên 1.000 tỷ đồng cho các doanh nghiệp của Tập đoàn than và khoáng sản, hơn hai chục người chết, hàng trăm ngôi nhà bị ngập chìm trong bùn và nước, hàng nghìn ha hoa mầu và nhiều tài sản khác của dân cư đã bị hư hỏng.

Đợt mưa lớn cuối tháng 7 tới đầu tháng 8 năm nay ở Miền Bắc nước ta là biểu hiện rõ nét về thời tiết cực đoan đối với Việt Nam.

Thiên tai nói chung và thời tiết cực đoan nói riêng không diễn ra liên tục, do đó công tác dự báo có vai trò đặc biệt quan trọng trong phòng chống thiên tai. Thực tế, các cơ quan khoa học hiện nay, kể cả ở các quốc gia phát triển chưa có thể đưa ra thời gian và địa điểm chính xác đối với các loại thiên tai, đặc biệt là thiên tai thời tiết cực đoan, vì tính phức tạp của vấn đề; mà thường chỉ đưa ra dự báo khoảng thời gian và không gian có thể diễn ra hoặc xác suất xẩy ra rủi ro. Ở góc độ khác, thiệt hại của rủi ro thiên tai có xác suất thấp thường lớn hơn rất nhiều lần loại thiên tai thường xuyên diễn ra. Bài học thiệt hại sóng thần Fukushina Nhật Bản năm 2011 do không lường được độ cao sóng thần là minh chứng hoàn hảo cho quan điểm trên. Hơn nữa, khả năng dự báo thiên tai còn phụ thuộc vào trang bị kỹ thuật của hệ thống dự báo, tư liệu lịch sử về vấn đề thiên tai ghi nhận được tại khu vực dự báo và tác động gia tăng của biến đổi khí hậu Trái đất hiện nay.

Đối với đợt mưa lũ vừa qua, phần lớn các nhà khí tượng Việt Nam đều “bất ngờ” với cường độ mưa có thể xảy ra trong khu vực dự báo. Do đó, sự “bất ngờ” này vượt qua khả năng bảo đảm an toàn của các giải pháp phòng ngừa đã được triển khai tại các công trình kinh tế xã hội trên địa bàn.

Cũng còn may mắn là lượng mưa lớn trong thời tiết cực đoan vừa qua tập trung chủ yếu ở các thành phố nằm kề cận biển, như: Cẩm Phả và Hạ Long. Nếu rơi vào những thành phố nằm sâu trong đất liền như Hà Nội, Vĩnh Yên hoặc Thái Nguyên, thì thiệt hại do ngập lụt có lẽ còn lớn hơn nhiều.

Thời tiết cực đoan và bài học phòng chống

Giải pháp đầu tiên trong việc ứng phó với thời tiết cực đoan là quy hoạch, trong đó quy hoạch môi trường là giải pháp quan trọng nhất. Nhiệm vụ đầu tiên trong quy hoạch môi trường là xác định các chức năng môi trường của không gian lãnh thổ, trên cơ sở đó tiến hành các quy hoạch kinh tế xã hội.

Các rủi ro và thiệt hại lớn do thời tiết mưa lớn vừa qua ở Quảng Ninh phần lớn bắt nguồn từ sự yếu kém của công tác quy hoạch và quản lý quy hoạch trong thời gian qua. Các ví dụ cho vấn đề được nêu trên là sự tồn tại của các khu dân cư trong khu vực bãi thải của các mỏ khai thác than hoặc trong các vùng đất thấp dễ bị ngập úng vào mùa mưa. Hệ thống thoát nước kém, các bãi thải ngoài không ổn định và thiếu lớp phủ cây xanhkhi gặp mưa lớn là các nguyên nhân khác gây nên tình trạng rửa trôi bùn đất bãi thải và ngập úng các vùng đất thấp, phá hủy đường giao thông và hạ tầng kỹ thuật của các mỏ than.

Chắc chắn sau bài học này, tỉnh Quảng Ninh và các ngành chức năng sẽ phải xem xét và điều chỉnh lại quy hoạch các khu dân cư, các bãi thải mỏ, các cơ sở hạ tầng kỹ thuật như: đường giao thông, hệ thống cấp và thoát nước của hai thành phố Hạ Long và Cẩm Phả. Cho dù công tác khắc phục hậu quả đang được các địa phương, các cấp và các ngành trong cả nước, đặc biệt là tỉnh Quảng Ninh khẩn trương thực hiện; thiệt hại về kinh tế và môi trường của đợt mưa lũ này rất đa dạng và không thể tính toán được hết.

Trong bức tranh mầu xám về thiệt hại do thời tiết cực đoan do mưa lũ gây ra cho các tỉnh miền bắc này nổi lên sự thành công của công tác tổ chức phòng chống thiên tai của các cấp chính quyền địa phương và trung ương. Sự quyết tâm của hệ thống chính quyền từ trung ương đến địa phương, sự tham gia tích cực của các lực lượng an ninh quốc phòng và sự khẩn trương vào cuộc của các doanh nghiệp và cộng đồng dân cư địa phương trong ứng phó và khắc phục thiên tai đã làm giảm nhẹ đáng kể thiệt hại.

Sẽ có ai đó bàn về hơn thiệt của quyết định phá đập tràn sông Sinh để cứu hàng trăm hộ dân có nguy cơ bị ngập úng tại thị xã Uông Bí vào sáng 2-8, nhưng việc phá đập để cứu dân của chính quyền tỉnh Quảng Ninh sẽ được nhân dân ghi nhận.

Việc vào cuộc của lực lượng quân đội với tầu hải quân chở người từ Cô Tô, các xe lội nước chở dân từ các điểm ngập úng nặng tại thành phố Cẩm Phả và nhiều việc khác; sự khẩn trương và tích cực của cán bộ công nhân ngành than dưới sự chỉ đạo trực tiếp của lãnh đạo tỉnh Quảng Ninh cho ta một bài học thành công về công tác tổ chức ứng phó với thiên tai trong điều kiện thời tiết cực đoan. Bản thân ngành than, mặc dù bị thiệt hại đáng kể do mưa lũ vẫn cố gắng làm tròn nhiệm vụ chính trị là cung cấp than cho các ngành công nghiệp của đất nước.

Đất nước Việt Nam dài trên 2.000 km từ Bắc xuống Nam với hai phần ba địa hình là đồi núi, hơn 3.200 km bờ biển đang đối mặt với nhiều loại thiên tai trong giai đoạn gia tăng tác động của biến đổi khí hậu. Các bài học về các yếu kém của công tác quy hoạch quản lý, cũng như thành công trong công tác tổ chức phòng chống thiên tai trong việc đối đầu với thời tiết cực đoan trong đợt mưa lũ lịch sử ở miền bắc từ 21-7 đến nay sẽ được các địa phương và các cấp, các ngành vận dụng để xem xét và đánh giá lại các quy hoạch kinh tế xã hội đã và đang được triển khai. Trong đó đáng lưu tâm nhất là các quy hoạch kinh tế xã hội triển khai ở vùng đất thấp ven biển như: quy hoạch các khu kinh tế ven biển, quy hoạch phát triển mở rộng không gian đô thị ở TP Hồ Chí Minh và TP Thanh Hóa...

LƯU ĐỨC HẢI
Trường đại học Khoa học tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội

TRUNG TÂM DỰ BÁO KHÍ TƯỢNG THỦY VĂN TRUNG ƯƠNGVIỆN KHOA HỌC KHÍ TƯỢNG THỦY VĂN MÔI TRƯỜNGCỤC CÔNG NGHỆ THÔNG TINTRUNG TÂM KHÍ TƯỢNG THỦY VĂN QUỐC GIADỰ BÁO LŨ LỤT

THƯ VIỆN HÌNH ẢNH

SỰ KIỆN NỔI BẬT

ĐÀI KHÍ TƯỢNG THỦY VĂN KHU VỰC ĐÔNG BẮC TỔ CHỨC KỶ NIỆM 87 NĂM THÀNH LẬP HỘI LIÊN HIỆP PHỤ NỮ VIỆT NAM ĐÀI KHÍ TƯỢNG THỦY VĂN KHU VỰC ĐÔNG BẮC TỔ CHỨC KỶ NIỆM 87 NĂM THÀNH LẬP HỘI LIÊN HIỆP PHỤ NỮ VIỆT NAM

ĐÀI KHÍ TƯỢNG THỦY VĂN KHU VỰC ĐÔNG BẮC TỔ CHỨC KỶ NIỆM 87 NĂM THÀNH LẬP HỘI LIÊN HIỆP PHỤ NỮ VIỆT NAM 20-10

Xem thêm

LIÊN KẾT WEBSITE


Đầu trang